Gevangeniscomplex Haren

Innovatief ontwerpconcept leidt tot dorps karakter (Haren, België)

Penitentiair complex vormgegeven als kleine dorpskern

Kleine eenheden, veel groen en ruime paden en pleinen creëren humane omgeving.

1 / 5

2 / 5

3 / 5

4 / 5

5 / 5

X

Gevangeniscomplex Haren

Menselijke maat en schaal voor zowel gedetineerden als medewerkers

EGM architecten ontwerpt in opdracht van consortium Cafasso het nieuwe gevangeniscomplex in Brussel, deelgemeente Haren. Het complex vervangt de gevangenissen van Sint-Gillis, Vorst en Berkendael en wordt met het onderbrengen van 1.190 gedetineerden de grootste gevangenis van België.

Menselijke leefomgeving

In Masterplan Detentie en Internering in humane omstandigheden is het langetermijnbeleid voor detentie in België vastgelegd. In het plan, waarvan de meest recente versie uit 2016 stamt, wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor een menselijke leefomgeving in de Belgische gevangenissen. Al in een zeer vroeg stadium van de planvorming voor het nieuwe complex werd duidelijk dat een gevangenis op basis van het alom bekende Ducpétiaux-concept (gevangenis in stervorm) of het Panopticum-model niet aansluit bij dit streven.

 

Innovatief ontwerpconcept

De oplossing voor Gevangeniscomplex Haren is dan ook in een nieuw ontwerpconcept gevat dat ontwikkeld is op basis van de jarenlange ervaring van het bureau met het ontwerpen van penitentiaire inrichtingen en (gesloten) jeugdzorginstellingen. Ook in die voorgaande projecten zijn de ruimtelijke, logistieke en veiligheidszaken van de opgave gecombineerd in een menselijke leefomgeving die steeds meer aandacht heeft kregen. Voor Gevangeniscomplex Haren is een innovatief ‘gevangenisdorp’ gecreëerd met diverse kleinere prettig ogende gebouwen die in omvang, vorm en materialisatie verschillen. De afwisseling in beeld en schaal reflecteert de opzet van een regulier dorp. Het ontwerp gaat op creatieve wijze om met de bestaande grillige contour en hoogteverschillen van het bouwterrein, waardoor een gevarieerd landschap en uitzicht ontstaat. Natuurlijk groen, een dorpse schaal en herkenbare materialen dragen bij aan de humane condities van de gevangenis voor zowel gedetineerden als ook de medewerkers.

 

 

‘Publieke’ ruimte als hart van het dorp

Rond het entreegebouw wordt een publiek plein gecreëerd: het Inkomplein. Het tweede plein, het Campusplein, is het centrale plein binnen de muur en connecteert alle gebouwen. Dit plein is de schakel tussen wonen, werken en ontspannen binnen het gevangenisgebeuren. Daarnaast is getracht om het menselijk karakter van het complex ook door te zetten in de opvatting van de gevangenismuur. Zonder af te doen aan de veiligheidseisen en zonder de realiteit van een gevangenis te willen ontkennen, wordt de impact gehumaniseerd door mogelijkheden van overkijk. Het reliëf wordt daarbij ingezet voor het scheppen van transparantie, verbindingen en afwisseling.
 

Duurzame gevangenis

Het ontwerp gaat uit van een duurzaam project in de breedst mogelijke zin van het woord: verantwoord ruimtegebruik, integratie in de omgeving, sociaal-maatschappelijke implicaties, flexibiliteit, ecologische en energetische aspecten als ook onderhoud van materialen. De sfeer binnen een detentiecomplex is het resultaat van een zoektocht naar de balans tussen duurzaamheid, esthetiek en beleving. Een aangename sfeer brengt rust voor zowel de gedetineerden als voor het penitentiair personeel. In gemeenschappelijke ruimtes wordt doelbewust gebruik gemaakt van enkele accentkleuren en materialen (zoals hout) die een positieve invloed hebben op de gemoedstoestand van de gebruikers. Verder is het complex voorzien van zonnepanelen, energiezuinige verlichting en wordt er geïnvesteerd in een Boorenergieopslagsysteem (BEO). Daarnaast wordt regenwater gerecupereerd voor het sanitair en voldoet het grootste gedeelte van de gebouwen aan de passiefnorm.

 

Gebouwfuncties

De omvang van de gevangenis en de ruimtelijke situatie geven de opgave een sterk stedenbouwkundig karakter. Op het 15 hectare grote terrein wordt ca. 116.000 m² gebouw gerealiseerd dat uiteindelijk plek biedt aan 1.190 gedetineerden. Op het complex komen onder meer twee arresthuizen en een strafhuis voor mannen, een gesloten en een open instelling voor vrouwen, een ziekenhuis, een observatieinstelling, een psychiatrische afdeling, een medisch centrum, een sportcomplex, een werk- en opleidingsatelier en een bezoekfaciliteit.

 

DBFM

Het gevangeniscomplex is in opdracht van Regie der Gebouwen, de vastgoedbeheerder van de Belgische federale overheid, gegund aan Cafasso NV op basis van een Design, Build, Finance & Maintain (DBFM)-contract. Consortium Cafasso bestaat uit Denys nv, FCC Construcción sa en Macquarie Capital. EGM architecten is samen met het Belgische architectenbureau B2Ai architect voor Gevangeniscomplex Haren. Het complex wordt in de loop van 2022 opgeleverd.

 

Erkenningen

World Architecture Festival 2019 - Winnaar - Future Projects

Public-Private Partnership Award 2019 - Winnaar

Wilt u meer weten over dit onderwerp?
Neem dan contact met ons op!